बाँकेको ईंटा कर्णालीसम्म

बाँके । नेपालगञ्जको पुरानो बजार एकलैनी, सदरलाइन, त्रिभुवन चोक जस्ता बस्ती सयौं वर्षअघि बने ।

ईंटाको पर्खाल र ईंटाकै ढलान भएका घरहरु अहिले पनि देख्न सकिन्छ ।

यी घरहरु बन्ने बेलामा नेपालगञ्जमा ईंटा पाइँदैन्थ्यो । घर बनाउनका लागि भारतबाट ईंटा ल्याउनुपथ्र्यो ।

वि.सं २०६४ साल अघिसम्म भारतको बाबागञ्जबाट नेपालगञ्जमा ईंटा भित्रिन्थ्यो ।
त्यहाँबाट ल्याइएका ईंटाबाट यहाँका धेरै घर बने । बाबागञ्जको ईंटाले सुर्खेतसम्म बजार लियो ।
भारतीय ईंटा नल्याएसम्म घर नै बन्दैन भन्नेसम्मको सोचाइ नेपालगञ्जवासीमा थियो तर, अब ती दिन एकादेशको कथाजस्तै भइसकेका छन् ।

एक दशकयता भारतीय ईंटा बाँके भित्रिन छाडेको नेपाल ईंटा उद्योग व्यवसायी सङ्घ बाँकेका अध्यक्ष जैनुल खाँ बताउनुहुन्छ ।

“बाँकेकै उत्पादनले पुगेको छ, बाहिरबाट ल्याउनुपरेको छैन,” अध्यक्ष खाँ भन्नुहुन्छ । अहिले स्वदेशी ईंटा उद्योगीले भारतीय एकाधिकार तोडिसकेका छन् । ईंटा उद्योगमा बाँके आत्मनिर्भर बनिसकेको छ ।

यहाँको ईंटाले छिमेकी कर्णाली प्रदेशलाई पनि थेगेको छ । कर्णाली प्रदेशका अधिकाँश निर्माणमा बाँकेको ईंटा प्रयोग भएको छ ।

अध्यक्ष खाँ भन्नुहुन्छ – “स्वदेशी उत्पादनमा आत्मनिर्भर हुने उद्योगमा ईंटा नै हो । हामीले कर्णालीलाई समेत धानेका छौं ।”

उहाँका अनुसार बाँकेबाट दैनिक ५० हजार भन्दा बढी ईंटा सुर्खेत हुँदै कर्णालीका विभिन्न जिल्लासम्म पुग्ने गरेको छ ।

नेपाल ईंटा उद्योग व्यवसायी सङ्घ बाँकेमा ४२ उद्योग सदस्य छन् । यी उद्योगले वार्षिक करीब ८ करोड ईंटा उत्पादन गर्दैआएको अध्यक्ष खाँले बताउनुभयो ।

यहाँ उत्पादन भएका ईंटा बाँकेको स्थानीय बजार र कर्णाली प्रदेशका सबै जिल्लामा पुग्ने गरेको नेपाल ईंटा उद्योग व्यवसायी सङ्घ प्रदेश नं ५ का उपाध्यक्ष देवबहादुर ओली बताउनुहुन्छ ।

“ईंटाको बजार दिन प्रतिदिन बढिरहेको छ,” ओलीले भन्नुभयो – “पूर्वाधार निर्माणका काम बढेसँगै ईंटाको माग उच्च देखिएको छ ।”

ईंटा उद्योगले रोजगारी सिर्जनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् । एउटै उद्योगमा कम्तीमा ५० जनाले सजिलै रोजगारी पाउँछन् ।

रोजगारी पाउनेमा नेपाली मात्र होइन भारतीय नागरिकसमेत छन् । ईंटा उद्योग मौसमी उद्योग हो । माघदेखि वैशाखसम्म चल्छ ।

बर्खामा उद्योग बन्द हुन्छ । “चार÷पाँच महीना चलेको उद्योगले वर्षभर धान्नुपर्छ, सिजनका बेला सयौं जनाका लागि रोजगारी सिर्जना गर्छौं,” सङ्घका सचिव टंक बुढाथोकी भन्नुहुन्छ – “उत्पादन नभएको समयमा पहिले उत्पादन गरेका ईंटा बिक्री गर्छौं ।”

वर्षा छिटो शुरु भयो भने ईंटा उत्पादन समय घट्छ जसले गर्दा उत्पादनमा कमी आएर अभावसम्म हुने गर्छ । सचिव बुढाथोकी भन्नुहुन्छ – “उत्पादनको सिजन नभएका बेला भने घट्छ ।”

यो उद्योगले रोजगारी सिर्जना मात्र होइन सरकारका लागि राजश्वमा समेत महत्वपूर्ण योगदान गर्दैआएका छन् ।

राम्रो चलेको उद्योगले १० लाखदेखि २० लाख रुपैयाँसम्म वार्षिक राजश्वमा योगदान दिने गरेको व्यवसायीहरु बताउँछन् ।

ईंटा उद्योगीका लागि मौसम, बैंकको चर्को ब्याजदर, कच्चा पदार्थ र पछिल्ला आर्थिक नीतिहरु चुनौतीका रुपमा रहेको प्रदेश उपाध्यक्ष ओलीले बताउनुभयो ।

उहाँ भन्नुहुन्छ – “राजश्व र रोजगारी सिर्जनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेले पनि राज्यले हामीलाई हेर्ने नजर फरक छ ।”
ओलीले काँचो ईंटाको बीमा नहुनु पनि आफूहरुका लागि चुनौती रहेको बताउनुभयो ।

सङ्घका अध्यक्ष खाँका अनुसार बाँकेका ईंटा उद्योगहरु नयाँ प्रविधिमैत्री बन्दै गएका छन् । केही वर्षमै बाँके जिल्लाको ईंटा उद्योग क्षेत्रले ठूलो फड्को मार्छ ।

ईंटामा भारतीय एकाधिकार तोड्न यहाँका उद्योगीले धेरै मेहनत गर्नुपरेको थियो ।
लामो समय आन्दोलन भयो ।

मुख्य नाकाबाट आयात बन्द भए पनि चोरी नाकाबाट आउन थालेपछि त्यसका लागि पनि खबरदारी गरिएको सम्झँदै अध्यक्ष खाँ भन्नुहुन्छ – “अहिले अवस्था फरक छ ।

यहीँको उत्पादनले पुग्छ । अब भारतीय ईंटाले नेपालगञ्जका घर बन्न छाडिसके । यहीँका ईंटा पर्याप्त छन् ।”

यहाँका ईंटा उद्योगमा काम गर्ने मजदूर भने अधिकाँश भारतीय रहेका छन् । भारतीय मजदूरले बाँकेका ईंटा भट्टा धानेका छन् ।

सिजनमा यहाँका ईंटा उद्योगमा भारतीय मजदूरको घुइँचो हुन्छ । परिवारसहित आउने भारतीय मजदूरहरु सिजन सकिएपछि घर फर्किन्छन् । भारतीय कामदारले नेपाली उद्योगमा बढी पारिश्रमिक पाउने गर्छन् ।

भारतमा एक हजार काँचो ईंटा बनाएर भारु ४०० कमाउने श्रमिकले यहाँ भारु ६०० पारिश्रमिक पाउँछन् ।

“यहाँ कामदारको मूल्य छ,” नेपालगञ्जमा ईंटाभट्टामा दुई दशकदेखि काम गर्दैआएका पप्पु अन्सारीले भन्नुभयो – “उता (भारतमा) भन्दा रु २०० बढी ज्याला पाउँछौं । त्यसैले नेपालमै मजदूरी गर्न आउँछौं ।”

नेपाली कामदारको अभावले ईंटाभट्टामा भारतीयले अवसर पाएका हुन् । “यहाँका मान्छे ईंटाभट्टामा काम गर्दैनन्,” अन्सारीले भन्नुभयो – “यहाँ मजदूर नपाएपछि नेपाली ईंटा उद्योगले खोजीखोजी भारतीय मजदूर ल्याउने गर्छन् ।”

वर्षभरि काम गरेर एक जना मजदूरले कम्तीमा ६० हजार भारु कमाउने गरेको ईंटा व्यवसायीहरु बताउँछन् ।

नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका–१३ का ईंटा व्यवसायी हाजी रज्जा वलीका अनुसार ईंटाभट्टामा नेपाली कामदारको अभाव छ ।

उहाँले भन्नुभयो – “बढी पारिश्रमिक दिएर भारतबाट मजदूर ल्याउनुपर्ने बाध्यता नै छ ।”
नेपालगञ्जका ईंटाभट्टा भारतीय मजदूरकै भरमा चलेको उहाँले बताउनुभयो । किसान ईंटाभट्टा सञ्चालन गर्नुभएका उहाँले सिजनमा ५० भन्दा बढी भारतीय मजदूरका परिवारलाई रोजगारी दिँदै आउनुभएको छ ।

ईंटाभट्टामा मजदूर ल्याउन मध्यस्थकर्तासमेत खटाउनुपर्ने यहाँका व्यवसायीको बाध्यता छ ।

बाँकेमा ५० भन्दा बढी ईंटा उद्योग छन् जहाँ झण्डै ९० प्रतिशत भारतीय मजदूरले काम गर्दैआएका छन् ।

एक जना भारतीय कामदारले दैनिक कम्तीमा दुई हजार ५०० वटा ईंटा तयार गर्न सक्छन् । प्रतिईंटा ५० पैसाका दरले दैनिक एक हजार २०० देखि एक हजार ५०० सम्म एक जनाले कमाउने गर्छन् ।

जति ईंटा बनाउन सक्यो उति आम्दानी गर्न सकिने र राम्रो फाइदा हुने भारतीय मजदूर सुजान बर्माको अनुभव छ ।

उहाँ भन्नुहुन्छ – “यहाँका उद्योगमा राम्रो कमाइ हुन्छ ।” नेपालीहरु रोजगार पाइएन भन्दै काम गर्न भारत तथा तेस्रो मुलुक जान्छन् तर, सुजान बर्माजस्ता अन्य धेरै भारतीय नागरिकहरु काम गर्नकै लागि नेपाल आउने गरेका छन् ।

काँचो ईंटा बनाउने, ईंटा बोक्ने र भट्टामा काम गर्ने अधिकाँश मजदूर भारतीय नै छन् ।
भारतको बहराइचबाट नेपालगञ्जका ईंटा उद्योगमा काम गर्न आएका इरफान दाउदले भारतमा ईंटा उद्योगको सङ्ख्या कम भएको र नेपालमा जहिल्यै कामदारको अभाव हुने गरेकाले सहज रोजगारी पाइने हुँदा काम गर्न नेपाल आएको बताउनुभयो ।

उहाँले भन्नुभयो – “यहाँ कामदारको अभाव हुन्छ । सजिलैसँग काम र दाम दुबै पाइने भएकाले हामी नेपालमा काम गर्न आउँछौँ ।”

नेपाल ईंटा उद्योग व्यवसायी सङ्घ बाँकेका अध्यक्ष जैनुल खाँले नेपालमा कामदार नपाइने र नेपालीले ईंटा उद्योगमा काम गर्न नचाहने गरेकाले भारतीय कामदारको भरमा उद्योग सञ्चालन गर्नुपरेको बताउनुभयो ।

“यहाँ कामदार पाइँदैनन्,” उहाँले भन्नुभयो – “नेपालीलाई यो काममा रुची छैन । त्यसैले सबै ईंटाभट्टा भारतीय कामदारकै भरमा चलेका छन् ।” रासस

मेष - चु, चे, चो, ला, लि, लु, ले, लो, अ (Aries)

बुजुर्गहरूले राम्रो लाभको लागि आफ्नो अतिरिक्त ऊर्जाको सकारात्मक प्रयोग गर्न आवश्यक छ। आज तपाईंलाई प्रदान गरिएका लगानी योजनाहरुमा तपाईंले दुई पटक हेर्नुपर्छ। आज तपाईं उपस्थित हुने एउटा सामाजिक सभामा आकर्षणको केन्द्र बन्नु हुनेछ। आफ्नो प्रियको निष्ठामा शङ्का नगर्नुहोस्। साँझ देरीसम्ममा टाढाबाट राम्रो खबर आउने सम्भावना छ। तपाईं आफ्नो जोडीको प्रेम पाउन इच्छुक हुनुहुन्छ भने, आज यो इच्छा पूरा हुनेछ।

बृष - इ, उ, ए, ओ, बा, बि, बु, बे, बो (Taurus)

तपाईंको लागि धेरै खुशी र आनन्द - किनभने तपाईंले जीवनको पूरा आनन्द उठाउने तय भइसकेको छ। कसैका लागि - परिवारमा नयाँ सदस्यको आगमनले उत्सव र पार्टी ल्याउँछ। आफ्नो प्रेमीको भावनात्मक माग पूरा गर्न हरेस नखानुहोस्। खाँचोमा परेकाहरूलाई मद्दत गर्ने तपाईंको क्षमताले आदर पाउनुहुनेछ। आफ्नो जोडीको स्वास्थ्य गडबड भएकोले आज तपाईंको काममा केही समस्या हुन सक्छ।

मिथुन - का, कि, कु, घ, ङ, छ, के, को, ह (Gemini)

तपाईंले आज गरेका केही शारीरिक परिवर्तनहरूले तपाईको ढाँचामा पक्कै बृद्धि हुनेछ। आज लगानी गर्नबाट बच्नुपर्छ। अनपेक्षित सुसमाचारले तपाईंको हौसला बढाउनेछ। आफ्नो परिवारका सदस्यहरूसँग समाचार सुनाउनाले उनीहरू पनि खुशी हुनेछन्। रोमान्सले तपाईंको हृदय ढाक्नेछ। के तपाईंलाई वैवाहिक जीवन समझौता मात्रै हो भन्ने लाग्छ? यदि हो भने, तपाईंलाई आज थाहा लाग्नेछ कि यस्तो राम्रो कुरा कहिल्यै तपाईंको जीवनमा भएको थिएन।

कर्कट - हि, हु, हे, हो, डा, डि, डु, डे, डो (Cancer)

तपाईंको शारीरिक रोग आराम हुने धेरै सम्भावना भएकोले खेल प्रतियोगितामा भाग लिन सक्षम हुनु हुनेछ। परिवारमा तपाईंको हावी मनोवृत्ति परिवर्तन गर्न सही समय हो। जीवनको राम्रो र नराम्रो कुराहरू बाँट्न तिनीहरूसँग घनिष्ठ सहयोगमा काम गर्नुहोस्। तपाईंको परिवर्तित मनोवृत्तिले तिनीहरूलाई असीमित आनन्द दिनेछ। आफ्नो प्रेमीलाई मन नपर्ने लुगा नलगाउनुहोस् किनकि यसले उनको चित्त दुखाउनेछ। कुनै पनि समस्यालाई हटाउनको लागि इच्छा भएमा केही पनि असम्भव हुँदैन। तपाईं किराना मालको किनमेल गर्दा आफ्नो जोडीसित रिसाउन सक्नु हुन्छ।

सिंह - मा, मि, मु, मे, मो, टा, टि, टु, टे (Leo)

तनाउलाई बेवास्ता गर्नु पर्दैन। यो तीव्र गतिमा सुर्ती र रक्सी झैं गम्भीर रूपमा एउटा महामारी बन्दैछ। परिवारको भेलामा तपाईं सबैको केन्द्रविन्दु हुनुहुनेछ। आफ्नी प्रियतमालाई बुझ्ने गर्नुहोस्। आज आफ्नो जोडीसँग तपाईंको यो जीवनको सबैभन्दा राम्रो पूर्वसन्ध्या हुन सक्छ।

कन्या - टो, प, पि, पु, ष, ण, ठ, पे, पो (Virgo)

मित्रहरूले तपाईंलाई कोही विशेष व्यक्तिसँग परिचय गराउनेछन् जसले तपाईंको विचारमा केही उल्लेखनीय प्रभाव पार्न सक्छ। पत्नीका मामिलाहरूमा तपाईंको हस्तक्षेपले उनलाई उन्मादी बनाउन सक्छ। रीसबाट जोगिनको लागि उनको अनुमति लिनुहोस्। तपाईं सजिलैसँग समस्याबाट जोगिन सक्नु हुनेछ। नयाँ प्रेम जडान गठन गर्ने सम्भावना बलियो हुनेछ तर व्यक्तिगत र गोप्य जानकारी प्रकट नगर्नुहोस्। आफ्नो जोडीको स्वास्थ्यले तपाईंलाई चिन्तित राख्न सक्छ।

तुला - र, रि, रु, रे, रो, ता, ति, तु, ते (Libra)

तपाईंले अवकाशको खुशीलाई रमाइलो पार्न जानु हुँदैछ। आफ्नो जिद्दी स्वभावले तपाईंको आमाबाबुको शान्ति भंग पार्न सक्छ। तपाईंले तिनीहरूको सल्लाह पालन गर्नु आवश्यक छ। गालीबाट बच्नको लागि आज्ञाकारी हुनु उचित छ। एउटा रमाइलो जीवनसाथी हुँदा तपाईंले कस्तो महसुस गर्नुहुन्छ भनेर आज थाहा पाउनु हुनेछ।

बृश्चिक - तो, ना, नि, नु, ने, नो, या, यि, यु (Scorpio)

आफ्नो बच्चाको कार्यले तपाईंले धेरै खुशी दिन सक्छ। आशिष् र राम्रो भाग्य तपाईंको बाटोमा आउनाले इच्छा पूरा हुनेछ - र यो अघिल्लो दिनको कठिन कामको परिणामले गर्दा हो। साँझमा चलचित्र-थिएटर वा आफ्नो जोडीसित खानाले तपाईंलाई तनाउमुक्त र राम्रो मुडमा राख्न सक्छ। तपाईंको प्रिय रोमान्टिक मुडमा हुनेछन्। एउटा सानो प्रयासले, आजको दिन तपाईंको वैवाहिक जीवनको सबैभन्दा राम्रो दिन बन्न सक्छ।

धनु - ये, यो, भ, भि, भु, ध, फा, ढ, भे (Sagittarius)

तपाईंको आकर्षक व्यवहारले ध्यान आकर्षित गर्नेछ। आनन्दित - ऊर्जावान र मायालु मुडमा तपाईंको हंसमुख प्रकृतिले आफ्ना वरिपरि आनन्द र खुशियाली ल्याउँछ। आज तपाईंको प्रेम साझेदारले तपाईंलाई केही साँच्चै सुन्दर वस्तु दिनेछ। तपाईंलाई आज लामो समय पछि आफ्नो जोडीबाट साँच्चै मायाले भरिएको र न्यानो अंगालो प्राप्त हुनेछ।

मकर - भो, ज, जि, खि, खु, खे, खो, गा, गि (Capricorn)

आज तपाईं आशाको जादू अन्तर्गत हुनुहुन्छ। बाँकी रहेको घरेलू कामले तपाईंको केही समय लिनेछ। प्रेमको शक्तिले तपाईंलाई प्रेम गर्ने कारण प्रदान गर्दछ। घरमा संस्कार / हवन / शुभ समारोह गरिनेछ। तपाईंको जोडीले आज तपाईंको बारेमा सबै राम्रो कुरा गरेर प्रशंसा गर्नेछिन् र तपाईंको लागि समर्पण गर्नेछिन।

कुम्भ - गु, गे, गो, सा, सि, सु, से, सो, द (Aquarius)

तपाईंको व्यक्तिगत समस्याले मानसिक आनन्द बर्बाद गर्न सक्छ तर आफैलाई यी दबाबबाट बचाउनको लागि रोचक कुराहरू पढेर केही मानसिक व्यायाम गर्न सक्नुहुन्छ। तपाईंले धेरै अनपेक्षित स्रोतहरूको मार्फत कमाउने सम्भावना छ। परिवारका केही महिला सदस्यको स्वास्थ्यलाई लिएर चिन्ता हुन सक्छ। तपाईंले कुनै वनभोज स्थलमा गएर आफ्नो प्रेमी जीवनलाई रोशन गर्न सक्नुहुन्छ। तपाईं र तपाईंको जोडीलाई आज अचम्मको समाचार प्राप्त हुन सक्छ।

मीन - दि, दु, थ, झ, ञ, दे, दो, च, चि (Pisces)

व्यस्त समय भए तापनि स्वास्थ्य राम्रो रहनेछ। कुनै पुरानो मित्रले साँझ तपाईंलाई फोन गरेर घरको सम्झना दिलाउन सक्छ। आजको दिन खुशी र आनन्दले भरिएको सुंदर सन्देशले भरिएको छ। तपाईंको जोडीले आज तपाईंको बारेमा सबै राम्रो कुरा गरेर प्रशंसा गर्नेछिन् र तपाईंको लागि समर्पण गर्नेछिन।

ललितपुर महानगरपालिका–३ बाट मेट्रिक ठेगाना प्रणालीअनुसार घर नम्बर राख्ने काम अघि बढेको छ । महानरपालिका प्रमुख चिरिबाबु महर्जनले मङ्गलबार तीनवटा…
काठमाडौं, प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पाँच दिन लामो केन्द्रीय कमिटी बैठकपछि आइतबार केन्द्रीय सदस्य र सांसदहरुका लागि बालुवाटारस्थित सरकारी निवासमा…
काठमाडौं, वर्तमान मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरु प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको कार्यशैलीबाट रुष्ट रहेको छ। ‘पार्टीमा पो दुई अध्यक्ष छन्, छलफल हुन्छन्, कुरा…
नेपालस्थित अमेरिकी दूतावासले काठमाडौंमा रहेका केही तिब्बती शरणार्थीलाई यात्रा अनुमितपत्र (ट्राभल डकुमेन्ट) बनाइदिन परराष्ट्र र गृहमन्त्रालयलाई दबाब दिएको छ। दूतावासले…
काठमाडौं, चीनको वुहान सहरबाट फैलिएको नोवल कोरोना भाइरसको संक्रमणबाट बच्न नेपाली बजारमा समेत ‘एयर-फिल्टर मास्क’को माग अत्यधिक बढेको छ। काठमाडौंका…
काठमाडौं, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)को जारी केन्द्रीय कमिटीको बैठकले पार्टी र सरकारलाई सुशासन कायम राखेर समाजवाद स्थापना गर्ने महत्वपूर्ण आधारहरू…