बाँकेको ईंटा कर्णालीसम्म

बाँके । नेपालगञ्जको पुरानो बजार एकलैनी, सदरलाइन, त्रिभुवन चोक जस्ता बस्ती सयौं वर्षअघि बने ।

ईंटाको पर्खाल र ईंटाकै ढलान भएका घरहरु अहिले पनि देख्न सकिन्छ ।

यी घरहरु बन्ने बेलामा नेपालगञ्जमा ईंटा पाइँदैन्थ्यो । घर बनाउनका लागि भारतबाट ईंटा ल्याउनुपथ्र्यो ।

वि.सं २०६४ साल अघिसम्म भारतको बाबागञ्जबाट नेपालगञ्जमा ईंटा भित्रिन्थ्यो ।
त्यहाँबाट ल्याइएका ईंटाबाट यहाँका धेरै घर बने । बाबागञ्जको ईंटाले सुर्खेतसम्म बजार लियो ।
भारतीय ईंटा नल्याएसम्म घर नै बन्दैन भन्नेसम्मको सोचाइ नेपालगञ्जवासीमा थियो तर, अब ती दिन एकादेशको कथाजस्तै भइसकेका छन् ।

एक दशकयता भारतीय ईंटा बाँके भित्रिन छाडेको नेपाल ईंटा उद्योग व्यवसायी सङ्घ बाँकेका अध्यक्ष जैनुल खाँ बताउनुहुन्छ ।

“बाँकेकै उत्पादनले पुगेको छ, बाहिरबाट ल्याउनुपरेको छैन,” अध्यक्ष खाँ भन्नुहुन्छ । अहिले स्वदेशी ईंटा उद्योगीले भारतीय एकाधिकार तोडिसकेका छन् । ईंटा उद्योगमा बाँके आत्मनिर्भर बनिसकेको छ ।

यहाँको ईंटाले छिमेकी कर्णाली प्रदेशलाई पनि थेगेको छ । कर्णाली प्रदेशका अधिकाँश निर्माणमा बाँकेको ईंटा प्रयोग भएको छ ।

अध्यक्ष खाँ भन्नुहुन्छ – “स्वदेशी उत्पादनमा आत्मनिर्भर हुने उद्योगमा ईंटा नै हो । हामीले कर्णालीलाई समेत धानेका छौं ।”

उहाँका अनुसार बाँकेबाट दैनिक ५० हजार भन्दा बढी ईंटा सुर्खेत हुँदै कर्णालीका विभिन्न जिल्लासम्म पुग्ने गरेको छ ।

नेपाल ईंटा उद्योग व्यवसायी सङ्घ बाँकेमा ४२ उद्योग सदस्य छन् । यी उद्योगले वार्षिक करीब ८ करोड ईंटा उत्पादन गर्दैआएको अध्यक्ष खाँले बताउनुभयो ।

यहाँ उत्पादन भएका ईंटा बाँकेको स्थानीय बजार र कर्णाली प्रदेशका सबै जिल्लामा पुग्ने गरेको नेपाल ईंटा उद्योग व्यवसायी सङ्घ प्रदेश नं ५ का उपाध्यक्ष देवबहादुर ओली बताउनुहुन्छ ।

“ईंटाको बजार दिन प्रतिदिन बढिरहेको छ,” ओलीले भन्नुभयो – “पूर्वाधार निर्माणका काम बढेसँगै ईंटाको माग उच्च देखिएको छ ।”

ईंटा उद्योगले रोजगारी सिर्जनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छन् । एउटै उद्योगमा कम्तीमा ५० जनाले सजिलै रोजगारी पाउँछन् ।

रोजगारी पाउनेमा नेपाली मात्र होइन भारतीय नागरिकसमेत छन् । ईंटा उद्योग मौसमी उद्योग हो । माघदेखि वैशाखसम्म चल्छ ।

बर्खामा उद्योग बन्द हुन्छ । “चार÷पाँच महीना चलेको उद्योगले वर्षभर धान्नुपर्छ, सिजनका बेला सयौं जनाका लागि रोजगारी सिर्जना गर्छौं,” सङ्घका सचिव टंक बुढाथोकी भन्नुहुन्छ – “उत्पादन नभएको समयमा पहिले उत्पादन गरेका ईंटा बिक्री गर्छौं ।”

वर्षा छिटो शुरु भयो भने ईंटा उत्पादन समय घट्छ जसले गर्दा उत्पादनमा कमी आएर अभावसम्म हुने गर्छ । सचिव बुढाथोकी भन्नुहुन्छ – “उत्पादनको सिजन नभएका बेला भने घट्छ ।”

यो उद्योगले रोजगारी सिर्जना मात्र होइन सरकारका लागि राजश्वमा समेत महत्वपूर्ण योगदान गर्दैआएका छन् ।

राम्रो चलेको उद्योगले १० लाखदेखि २० लाख रुपैयाँसम्म वार्षिक राजश्वमा योगदान दिने गरेको व्यवसायीहरु बताउँछन् ।

ईंटा उद्योगीका लागि मौसम, बैंकको चर्को ब्याजदर, कच्चा पदार्थ र पछिल्ला आर्थिक नीतिहरु चुनौतीका रुपमा रहेको प्रदेश उपाध्यक्ष ओलीले बताउनुभयो ।

उहाँ भन्नुहुन्छ – “राजश्व र रोजगारी सिर्जनामा महत्वपूर्ण भूमिका खेले पनि राज्यले हामीलाई हेर्ने नजर फरक छ ।”
ओलीले काँचो ईंटाको बीमा नहुनु पनि आफूहरुका लागि चुनौती रहेको बताउनुभयो ।

सङ्घका अध्यक्ष खाँका अनुसार बाँकेका ईंटा उद्योगहरु नयाँ प्रविधिमैत्री बन्दै गएका छन् । केही वर्षमै बाँके जिल्लाको ईंटा उद्योग क्षेत्रले ठूलो फड्को मार्छ ।

ईंटामा भारतीय एकाधिकार तोड्न यहाँका उद्योगीले धेरै मेहनत गर्नुपरेको थियो ।
लामो समय आन्दोलन भयो ।

मुख्य नाकाबाट आयात बन्द भए पनि चोरी नाकाबाट आउन थालेपछि त्यसका लागि पनि खबरदारी गरिएको सम्झँदै अध्यक्ष खाँ भन्नुहुन्छ – “अहिले अवस्था फरक छ ।

यहीँको उत्पादनले पुग्छ । अब भारतीय ईंटाले नेपालगञ्जका घर बन्न छाडिसके । यहीँका ईंटा पर्याप्त छन् ।”

यहाँका ईंटा उद्योगमा काम गर्ने मजदूर भने अधिकाँश भारतीय रहेका छन् । भारतीय मजदूरले बाँकेका ईंटा भट्टा धानेका छन् ।

सिजनमा यहाँका ईंटा उद्योगमा भारतीय मजदूरको घुइँचो हुन्छ । परिवारसहित आउने भारतीय मजदूरहरु सिजन सकिएपछि घर फर्किन्छन् । भारतीय कामदारले नेपाली उद्योगमा बढी पारिश्रमिक पाउने गर्छन् ।

भारतमा एक हजार काँचो ईंटा बनाएर भारु ४०० कमाउने श्रमिकले यहाँ भारु ६०० पारिश्रमिक पाउँछन् ।

“यहाँ कामदारको मूल्य छ,” नेपालगञ्जमा ईंटाभट्टामा दुई दशकदेखि काम गर्दैआएका पप्पु अन्सारीले भन्नुभयो – “उता (भारतमा) भन्दा रु २०० बढी ज्याला पाउँछौं । त्यसैले नेपालमै मजदूरी गर्न आउँछौं ।”

नेपाली कामदारको अभावले ईंटाभट्टामा भारतीयले अवसर पाएका हुन् । “यहाँका मान्छे ईंटाभट्टामा काम गर्दैनन्,” अन्सारीले भन्नुभयो – “यहाँ मजदूर नपाएपछि नेपाली ईंटा उद्योगले खोजीखोजी भारतीय मजदूर ल्याउने गर्छन् ।”

वर्षभरि काम गरेर एक जना मजदूरले कम्तीमा ६० हजार भारु कमाउने गरेको ईंटा व्यवसायीहरु बताउँछन् ।

नेपालगञ्ज उपमहानगरपालिका–१३ का ईंटा व्यवसायी हाजी रज्जा वलीका अनुसार ईंटाभट्टामा नेपाली कामदारको अभाव छ ।

उहाँले भन्नुभयो – “बढी पारिश्रमिक दिएर भारतबाट मजदूर ल्याउनुपर्ने बाध्यता नै छ ।”
नेपालगञ्जका ईंटाभट्टा भारतीय मजदूरकै भरमा चलेको उहाँले बताउनुभयो । किसान ईंटाभट्टा सञ्चालन गर्नुभएका उहाँले सिजनमा ५० भन्दा बढी भारतीय मजदूरका परिवारलाई रोजगारी दिँदै आउनुभएको छ ।

ईंटाभट्टामा मजदूर ल्याउन मध्यस्थकर्तासमेत खटाउनुपर्ने यहाँका व्यवसायीको बाध्यता छ ।

बाँकेमा ५० भन्दा बढी ईंटा उद्योग छन् जहाँ झण्डै ९० प्रतिशत भारतीय मजदूरले काम गर्दैआएका छन् ।

एक जना भारतीय कामदारले दैनिक कम्तीमा दुई हजार ५०० वटा ईंटा तयार गर्न सक्छन् । प्रतिईंटा ५० पैसाका दरले दैनिक एक हजार २०० देखि एक हजार ५०० सम्म एक जनाले कमाउने गर्छन् ।

जति ईंटा बनाउन सक्यो उति आम्दानी गर्न सकिने र राम्रो फाइदा हुने भारतीय मजदूर सुजान बर्माको अनुभव छ ।

उहाँ भन्नुहुन्छ – “यहाँका उद्योगमा राम्रो कमाइ हुन्छ ।” नेपालीहरु रोजगार पाइएन भन्दै काम गर्न भारत तथा तेस्रो मुलुक जान्छन् तर, सुजान बर्माजस्ता अन्य धेरै भारतीय नागरिकहरु काम गर्नकै लागि नेपाल आउने गरेका छन् ।

काँचो ईंटा बनाउने, ईंटा बोक्ने र भट्टामा काम गर्ने अधिकाँश मजदूर भारतीय नै छन् ।
भारतको बहराइचबाट नेपालगञ्जका ईंटा उद्योगमा काम गर्न आएका इरफान दाउदले भारतमा ईंटा उद्योगको सङ्ख्या कम भएको र नेपालमा जहिल्यै कामदारको अभाव हुने गरेकाले सहज रोजगारी पाइने हुँदा काम गर्न नेपाल आएको बताउनुभयो ।

उहाँले भन्नुभयो – “यहाँ कामदारको अभाव हुन्छ । सजिलैसँग काम र दाम दुबै पाइने भएकाले हामी नेपालमा काम गर्न आउँछौँ ।”

नेपाल ईंटा उद्योग व्यवसायी सङ्घ बाँकेका अध्यक्ष जैनुल खाँले नेपालमा कामदार नपाइने र नेपालीले ईंटा उद्योगमा काम गर्न नचाहने गरेकाले भारतीय कामदारको भरमा उद्योग सञ्चालन गर्नुपरेको बताउनुभयो ।

“यहाँ कामदार पाइँदैनन्,” उहाँले भन्नुभयो – “नेपालीलाई यो काममा रुची छैन । त्यसैले सबै ईंटाभट्टा भारतीय कामदारकै भरमा चलेका छन् ।” रासस

मेष - चु, चे, चो, ला, लि, लु, ले, लो, अ (Aries)

आज एउटा विशेष दिन हो किनकि राम्रो स्वास्थ्यले तपाईं असाधारण कुरा गर्न सक्षम हुनुहुनेछ। परिवारका सदस्यहरूले तपाईंको जीवनमा एउटा विशेष ठाउँ ओगट्नेछन्। रोमान्टिक भेटघाट अत्यधिक रोमाञ्चक हुनेछ तर लामो रहने छैन। आफन्तहरूले आज तपाईंको जोडीसित तर्क गर्न सक्छन्।

बृष - इ, उ, ए, ओ, बा, बि, बु, बे, बो (Taurus)

स्वास्थ्यको लागि केही ध्यान राख्नु आवश्यक छ। तपाईंले साथीहरूको माध्यमबाट पनि महत्त्वपूर्ण सम्पर्क गर्नु हुनेछ। तपाईंले एउटा मायालु र समझदार मित्र भेट्नु हुनेछ। तपाईंका आज आमाबाबुले कुनै साँच्चै नै आश्चर्यजनक कुराले तपाईंको जोडीलाई आशीर्वाद दिन सक्छन जसले अन्ततः तपाईंको वैवाहिक जीवनमा विकास ल्याउनेछ।

मिथुन - का, कि, कु, घ, ङ, छ, के, को, ह (Gemini)

तपाईंको धेरै भरोसा र सजिलो काम गर्ने समयले तपाईंलाई आज आराम गर्नको लागि पर्याप्त समय दिएको छ। आफ्नो जोडीसँग राम्रो समझदारीले घरमा शान्ति, संवृद्धि र आनन्दमा ल्याउँछ। प्रेमी जीवन आज विवादास्पद हुन सक्छ। तपाईंको जोडी आज आफ्ना मित्रहरूसँग व्यस्त रहन सक्छन् जसले तपाईंलाई उदास बनाउन सक्छ।

कर्कट - हि, हु, हे, हो, डा, डि, डु, डे, डो (Cancer)

आफैलाई आशावादी हुन उत्प्रेरित गर्नुहोस्। यसले विश्वास र नम्रता बढ्छ तर त्यही समयमा डर, घृणा, डाह, बदला जस्ता नकारात्मक भावना छोड्न पनि तयार हुनुहोस्। परिवारका सदस्यहरूले तपाईंको जीवनमा एउटा विशेष ठाउँ ओगट्नेछन्। तपाईंले आज आफ्नी सपनाकी राजकुमारी भेटेकोले तपाईंका आँखा आनन्दले प्रकाशित भए र मुटुको धडकन पनि छिटो भयो। तपाईं आफ्नो जोडीको प्रेम पाउन इच्छुक हुनुहुन्छ भने, आज यो इच्छा पूरा हुनेछ।

सिंह - मा, मि, मु, मे, मो, टा, टि, टु, टे (Leo)

धेरै क्यालोरी भएको आहारबाट जोगिनुहोस् र आफ्नो व्यायाम तिर ध्यान दिनुहोस्। कुनै मानिसहरू मात्र तपाईंको मुटु छाम्न खोज्छन्, यस्तालाई ध्यान नदिनुहोस्। प्रेममा मग्न भएकाहरूले प्रेमको संगीत सबै समय सुन्दछन्। आज तपाईंले यो संसारका सबै गीतहरू भूल्ने त्यो संगीत सुन्नु हुनेछ। आजभोली तपाईं र तपाईंको जोडी धेरै खुसी हुनु हुँदैन भने, तपाईं आज पागल रमाइलो गर्न जानु हुँदैछ।

कन्या - टो, प, पि, पु, ष, ण, ठ, पे, पो (Virgo)

तपाईंले परिस्थितिलाई जित्नु भयो भने पीर हराउनेछ। तपाईंले यसलाई साहसको पहिलो स्पर्शमा फुट्ने साबुनको फोकाजस्तो हो भनेर बुझ्ने सम्भावना छ। बढी खर्च र शंकास्पद वित्तीय योजनाहरु नगर्नुहोस्। तपाईं सबै परिवारका उल्लेखनीय ऋणहरू तिर्न सक्षम हुनुहुनेछ। आफ्नो प्रेमीबाट टाढा रहन धेरै गाह्रो हुनेछ। गलतफहमीको नराम्रो चरण पछि, साँझसम्ममा तपाईंको जोडीको प्रेम पाउनुहुनेछ।

तुला - र, रि, रु, रे, रो, ता, ति, तु, ते (Libra)

मनोरञ्जन र आनन्दको दिन। किन्न बाहिर जानु अघि तपाईंसँग भएका वस्तुहरूको प्रयोग गर्नुहोस्। घरमा केही परिवर्तनले तपाईंलाई अत्यधिक भावुक बनाउनेछ - तर तपाईं प्रभावकारी ढंगले तपाईंको कुरा बुझ्ने मानिसहरूलाई आफ्नो भावना प्रकट गर्न सक्षम हुनुहुनेछ। तपाईं आज आफ्नो साथीको धुकधुकीसँग समन्वयन हुनुहुनेछ। हो, यो तपाईं प्रेममा हुनुहुन्छ भन्ने चिन्ह हो! आज तपाईंले आफ्नो जोडीसित साँच्चै रमाइलो साँझ बिताउन सक्नु हुनेछ।

बृश्चिक - तो, ना, नि, नु, ने, नो, या, यि, यु (Scorpio)

तपाईंले प्रशंसा गरेर अरू मान्छेहरूको सफलताको आनन्द पाउने सम्भावना छ। तपाईंका हातबाट सजिलै धन खर्च भए तापनि - तपाईंका भाग्यशाली ताराले आर्थिक लाभ बनाइ रहनेछन्। घरमा केही परिवर्तनले तपाईंलाई अत्यधिक भावुक बनाउनेछ - तर तपाईं प्रभावकारी ढंगले तपाईंको कुरा बुझ्ने मानिसहरूलाई आफ्नो भावना प्रकट गर्न सक्षम हुनुहुनेछ। बाहिरी मान्छेको हस्तक्षेपले आफ्नो वैवाहिक जीवनमा रोकावट प्रदान गर्नेछ।

धनु - ये, यो, भ, भि, भु, ध, फा, ढ, भे (Sagittarius)

मनोरञ्जन र आनन्दको दिन। ढिलो भएका भुक्तानी प्राप्त भएकोले पैसाको समस्यामा सुधार भएको छ। आफ्नो जोडीको स्वास्थ्यलाई लिएर केही चिन्ता हुन सक्छ। आफ्नी प्रियतमालाई बुझ्ने गर्नुहोस्। यो दिन आफ्नो वैवाहिक जीवनको लागि साँच्चै ठूलो छ। आफ्नो साथी थाहा छ तपाईं उहाँलाई प्रेम कति गरौं।

मकर - भो, ज, जि, खि, खु, खे, खो, गा, गि (Capricorn)

आज तपाईंले धेरै खिचलो र फरक विचारहरूको सामना गर्नुपर्ने हुन सक्छ जसले तपाईंले रिस उठ्ने र अप्ठ्यारो गर्नेछ। साँझको लागि रोमाञ्चक योजना राखेर तपाईंका मित्रहरूले तपाईँको दिन रोशन गर्नेछन्। तपाईंको तेज अवलोकनले अरूको अगाडि पुग्ने मद्दत गर्नेछ। आफ्नो इच्छा अनुसार आज केही काम नहुन सक्छ, तर तपाईंले आफ्नो जीवनसाथीसँग सुन्दर समय बिताउनु हुनेछ।

कुम्भ - गु, गे, गो, सा, सि, सु, से, सो, द (Aquarius)

qcG4ZJ11o0Y

मीन - दि, दु, थ, झ, ञ, दे, दो, च, चि (Pisces)

तपाईंले व्यायाम गरेर आफ्नो वजन नियन्त्रण गर्न सक्नुहुनेछ। बढी खर्च र शंकास्पद वित्तीय योजनाहरु नगर्नुहोस्। तपाईंको सहयोगको आवश्यकता पर्ने साथीहरूलाई भेट्नुहोस्। सम्पूर्ण ब्रह्माण्डको परमानन्द प्रेम भएका दुई बीच रहन्छ। हो, तपाईं भाग्यमानी हुनुहुन्छ। तपाईं आज थाहा पाउनुहुनेछ कि विवाह भगवानले नै जुराएको हो।

ललितपुर महानगरपालिका–३ बाट मेट्रिक ठेगाना प्रणालीअनुसार घर नम्बर राख्ने काम अघि बढेको छ । महानरपालिका प्रमुख चिरिबाबु महर्जनले मङ्गलबार तीनवटा…
काठमाडौं, प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले पाँच दिन लामो केन्द्रीय कमिटी बैठकपछि आइतबार केन्द्रीय सदस्य र सांसदहरुका लागि बालुवाटारस्थित सरकारी निवासमा…
काठमाडौं, वर्तमान मन्त्रिपरिषद्का सदस्यहरु प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको कार्यशैलीबाट रुष्ट रहेको छ। ‘पार्टीमा पो दुई अध्यक्ष छन्, छलफल हुन्छन्, कुरा…
नेपालस्थित अमेरिकी दूतावासले काठमाडौंमा रहेका केही तिब्बती शरणार्थीलाई यात्रा अनुमितपत्र (ट्राभल डकुमेन्ट) बनाइदिन परराष्ट्र र गृहमन्त्रालयलाई दबाब दिएको छ। दूतावासले…
काठमाडौं, चीनको वुहान सहरबाट फैलिएको नोवल कोरोना भाइरसको संक्रमणबाट बच्न नेपाली बजारमा समेत ‘एयर-फिल्टर मास्क’को माग अत्यधिक बढेको छ। काठमाडौंका…
काठमाडौं, नेपाल कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा)को जारी केन्द्रीय कमिटीको बैठकले पार्टी र सरकारलाई सुशासन कायम राखेर समाजवाद स्थापना गर्ने महत्वपूर्ण आधारहरू…